Giriş yap

Türkiye'nin illeri

Genişlet | Daralt

Bumerang

Bumerang

Wacom inkling

 

izmir-Tire

TARİHİ

Tire bundan 5000 yıl önce ön Asyanın ilk yerleşik kavmi olan Pelasg-ların üç kabilesi tarafından kurulmuştur. Şehrin ismi tüm Hint-Avrupa dillerinde üç anlamına gelen ''three'' kelimesinden gelmektedir. Şehrin ''klanatasasının'' ismi Tyrannos'dur.

Hititlerden önce Tire şehri vardı ve yaşayanlar Pelasglar, Luwiler, Meonyalılar ve Turşalardı. Turşaların yani Tirelilerin 150 savaş arabasıyla Kadeş savaşında (İ.Ö. 1285) Hititlerin yanında savaştıklarını Hattuşa (Boğaz-köy) arşivlerinden öğreniyoruz. Bölge-ye Pelasglar ana tanrıçalarının isimlerini vererek ''Asia'' demişlerdir.

Tirenin ismi çeşitli kaynak-larda Thira, Thyeira, Tyrha, Apeteira, Teira olarak geçer. Bu isim zenginliği bile şehrin eskiliğinin en somut delilidir. Tire Hititler döneminde Ak-hawriya ve Assuwa prenslikleri ara-sında yer alıyordu. Hitit impara-torluğunun son büyük imparatoru IV.Tuthalya (İ.Ö.1260-1240) döne-minde 22 Assuwa (asya-asia) şehri büyük Hitit imparatorluğuna isyan ederek Apaşa (Ephesos ) prensini kral olarak tanırlar. IV.Tuthalya 10.000 kişilik bir kuvvetle ve 500 savaş ara-basıyla bu isyanı güçlükle bastırır. İsyana katılan tüm şehirler gibi Thyeira(Tire) şehrini de yakar. Bu Tire'nin geçirdiği ilk büyük yangındır. Tire'den Hititlerin yıkıldığı yıllarda dünya siyasi tarihini etkileyecek iki büyük göç yapılır. Bunlardan doğuya gidenler neredeyse Mısır firavunlu-ğunu yıkacak olan deniz kavimle-rinden Turşalar; batıya gidenler ise İtalya'nın bir kent toplumu olması için çalışmış ''Etrüsklerdir. Hitit imparatorluğunun çöktüğü İ.Ö. 1200 yıllarında İ.Ö 950 yılına kadar Frig egemenliği görüldü. Daha sonra böl-genin egemenliği Lidya devletine geçer. Bu dev-letin üç soyu sıra ile Tire'yi yönetir;

Teira olarak geçer. Bu isim zenginliği bile şehrin eskiliğinin en somut delilidir. Tire Hititler döneminde Ak-hawriya ve Assuwa prenslikleri ara-sında yer alıyordu. Hitit impara-torluğunun son büyük imparatoru IV.Tuthalya (İ.Ö.1260-1240) döne-minde 22 Assuwa (asya-asia) şehri büyük Hitit imparatorluğuna isyan ederek Apaşa (Ephesos ) prensini kral olarak tanırlar. IV.Tuthalya 10.000 kişilik bir kuvvetle ve 500 savaş ara-basıyla bu isyanı güçlükle bastırır. İsyana katılan tüm şehirler gibi Thyeira(Tire) şehrini de yakar. Bu Tire'nin geçirdiği ilk büyük yangındır. Tire'den Hititlerin yıkıldığı yıllarda dünya siyasi tarihini etkileyecek iki büyük göç yapılır. Bunlardan doğuya gidenler neredeyse Mısır firavunlu-ğunu yıkacak olan deniz kavimle-rinden Turşalar; batıya gidenler ise İtalya'nın bir kent toplumu olması için çalışmış ''Etrüsklerdir. Hitit imparatorluğunun çöktüğü İ.Ö. 1200 yıllarında İ.Ö 950 yılına kadar Frig egemenliği görüldü. Daha sonra böl-genin egemenliği Lidya devletine geçer.

 

Coğrafi Konum

Tire; İzmir'in yaklaşık 80 km güneydoğusunda yer almakta olup doğusunda Ödemiş, kuzeyinde Bayındır, kuzeybatısında Torbalı, batısında Selçuk ilçeleri, güneyinde ise Aydın ili bulunmaktadır.

Tire’nin yüzölçümü 792 km² dir. Bir beldesi (Gökçen) ve 64 köyü bulunmaktadır. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı`na göre toplam nüfusu 78.025`tir. Bu nüfusun 42.988`i merkezde, 35.037`si belde ve köylerde yaşamaktadır.

Deniz seviyesinden yüksekliği 92 metre olan Tire ilçenin; kuzeyindeki Küçük Menderes Ovası ve akarsuyu ile güneyindeki Aydın Dağları'nın bir uzantısı olan Güme (Küme) Dağları en önemli yer şekillerini oluşturmaktadır.

Küçük Menderes Ovası tektonik  hareketler sonucunda oluşmuş bir çöküntü ovasıdır(Graben) . Ova boyunca akan Küçük Menderes Nehri , taşıdığı alüvyonları biriktirerek tarımsal anlamda oldukça verimli arazilerin  oluşmasını sağlamış, bu özelliği ile ilk çağlardan bu yana insanların başlıca yerleşim alanını teşkil etmiştir. 175 km uzunluğundaki Küçük Menderes Nehri, Selçuk ilçesi yakınlarından Ege Denizine dökülmektedir.

Doğubatı doğrultusunda uzanan 1646 m. yüksekliğindeki Güme (Küme) Dağları, Aydın Dağları'nın bir kolu olup epirojenez  hareketler sonucu oluşan  yükselti birimidir (Horst). Bunun yanı sıra Küçük Menderes Ovası içinde irili ufaklı tepe/ tepecikler vardır.

 

İklim Özellikleri

Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü Tire, yazları sıcak ve kurak kışları ise ılık ve yağışlıdır. İlçede sıcaklık yazın +40 dereceye kadar yükselirken kışları en düşük sıcaklık +3 derece civarında olmaktadır. Her yıl ortalama yağış miktarı 600-650 mmolarak gerçekleşmekte, en fazla yağış Aralık, Ocak, Şubat ve Mart aylarında görülmektedir.

 Egemen rüzgar yönü Kuzey yönlü rüzgarlar olup çevre ilçelere oranla Tire'nin  bol yağış almasını sağlamaktadır. Ege Bölgesinde dağların denize dik uzanmasından dolayı denizel etkiler iç kısımlara kadar girebilmektedir.

Bu yönüyle Tire de denizin ılıman etkisi altındadır.  Bu durum tarımsal ürün çeşitliliğini ve verimliliğini olumlu yönde etkilemektedir.

 

Bitki Örtüsü

Doğal bitki örtüsünü, karakteristik Akdeniz iklimine ait bozulmuş ormanlıklar ve makiler oluşturmaktadır.

Güme Dağları'nın yüksek kısımlarında kızıl çam ormanlarına rastlanmaktadır.

İlçeye ulaşım kara ve demir yolu ile sağlanmaktadır. Tire ilçesi İzmir  Aydın otoyoluna 35 km' mesafededir.

İzmir Adnan Menderes Havaalanı ise  ilçenin 70 km kuzeyinde yer almaktadır. İzmir ve Kuşadası limanları Tire ilçesinin deniz ulaşımını ve deniz  taşımacılığı bağlantılarını oluşturmaktadır.

 izmir-tire2

İdari Yapılanma

Tire tarihi seyri içinde her dönem önemli bir yerleşim merkezi olmuştur. Türk hakimiyetine geçmeden önceki dönemlerde prenslik ve piskoposluk merkezi olan Tire, Türk nüfusun yerleşimi ile birlikte önemli bir kent merkezi olma özelliğini devam ettirmiştir.

14 yıl Aydınoğulları Beyliğinin beylik merkezi olarak tarihteki yerini alan Tire, daha sonra da Katip Çelebi'nin ifadesi ile 19. yüzyıla kadar “Aydın'ın payitaht”lığını yapmıştır. Aydınoğulları beyliğinin ortadan kaldırılması sonucunda Osmanlı Devletinin kurduğu idari yapılanma içerisinde Aydın Sancağının merkezi olan Tire, 1426 yılından 19. yüzyıla kadar bu konumunu muhafaza etmiştir. 19. yüzyıldan itibaren sancak merkezi Aydın vilayetine taşınmış olup Tire, 1867 yılına değin bu vilayete bağlı bir şehirdir. Tire 1867 yılında ise Aydın Vilayetinin İzmir sancağına bağlı bir merkez konumundadır. Cumhuriyetin ilanından sonra da İzmir ilinin bir ilçesi olmuş ve 1923 yılından günümüze değin bu konumunu muhafaza etmektedir. Tire Kaymakamlığının bu günkü hizmet binası 1933 yılında yapılmıştır.

 Tire Belediyesi ise Türkiye'nin en eski belediye teşkilatlarından biri olarak dikkat çekmektedir. 1864 yılında kurulan Tire Belediyesi, “İntisap Nazırlığı” ve “Şehir Eminliği” gibi yapılanmalar içinde yer alıp, 1869 yılında kabul edilen “İdarei Belediye Nizamnamesi”nin kabul edilmesinden sonra bu günkü yapılanması ile hizmet vermeye başlamıştır. Tire Belediyesi'nin bu günkü hizmet binası 1953 yılında yapılmıştır.

 Tire ilçe merkezi halen 16 mahalleden oluşmaktadır. Son tesbitlere göre ilçe merkezindeki nüfus sayısı 45.000 civarındadır. Tire'ye bağlı 63 köy ve Gökçen Beldesi de dikkate alındığında toplam nüfus yaklaşık 79.000 kişi olarak ele alınmaktadır.

 Tire bu gün modern şehircilik anlayışının hakim olduğu bir idari yapılanma ile yönetilmektedir. Tire'deki kamu kurum ve kuruluşları Türkiye ve Dünya şartlarına paralel bir şekilde modern toplumun ihtiyaç duyduğu tüm hizmetleri sunabilmektedir.

 

Sanayi ve Endüstri

Günümüzde Tire ekonomisi tarım, ticaret ve sanayiye dayanmaktadır. Tarım ürünleri başta süt hayvancılığı olmak üzere, zeytin, incir, ceviz, kestane, karadut, buğday, arpa, tütün, pamuk ve her türle meyve, sebzeden oluşmaktadır.

Tire'deki sanayi ve ticaret faaliyetleri de çoğunlukla tarım ürünlerine dayanmaktadır. Sanayi kuruluşlarının büyük bir kısmı tarım ürünlerini işlemektedirler. Konserve fabrikaları, süt ve süt ürünleri tesisleri, tarım makinası fabrikaları, zeytinyağı üretim tesisleri, et ve et ürünleri imalathaneleri akla gelen ilk örneklerdir.

Öte yandan Tire ekonomisi,  Organize Sanayi Bölgesi ile son yıllarda hızlı bir gelişim ile yüzünü sanayi ürünlerine çevirmiştir. Tire Kutsan, Barem Ambalaj gibi Türkiye'nin kağıt ve ambalaj endüstrisinde önde gelen firmaları, Tire'de faaliyet göstermekte; Tire Organize Sanayi Bölgesi kapsamında tekstil, sigara, tıbbı malzeme, ağaç ürünleri, makina ve gıda  gibi sektörlerde  üretilen ürünler Türkiye'nin ve dünyanın pek çok yerine pazarlanmaktadır.

 

Tarım ve Hayvancılık

Tire ekonomisinin gücünü tarımsal potansiyeli teşkil eder. Çiftçisi bilinçli üretim yapar ve modern teknik ve tarım yöntemlerini kullanır. Tire, sahip olduğu coğrafi özellikler nedeniyle tarımsal üretim ve hayvancılık açısından ayrıcalıklı ve avantajlıdır.

Ilıman iklimin etkin olduğu Tire'de polikültür tarım yapılmaktadır. Tire, muz, fındık ve çay dışında her türlü kültür bitkisi tarımının da yapılabildiği bir  ekolojiye sahiptir. Bunun yanı sıra sahip olduğu coğrafi özellikler nedeniyle aynı araziden yılda üç ürün alınabilmesi  de mümkün olmaktadır. İlçe nüfusunun %80'i tarımdan gelir elde etmektedir.

 izmir-tire3

TARIM ÜRÜNLERİ

Tire'de üretilen başlıca tarım ürünleri buğday, pamuk, sılajlık mısır, tütün, susam, arpa ile  şeftali, karpuz, kavun gibi yaş meyve ve  domates, biber, enginar  türü yaş sebzelerdir.

Bunların yanı sıra bazı tarım ürünlerindeki Tire kalitesi oldukça ön plana çıkmaktadır. Örneğin incir, zeytin, kestane, nar, ceviz, kiraz, karadut, gibi tarım ürünleri  kalitesi ile Tire tarım ürünlerinin en tanınmışları arasında yer almaktadır.

Tire’de yetiştirilen bazı tarım ürünlerinin önem ve özellikleri şu şekildedir.

Karadut: Karadut, Ege Bölgesinde en yoğun Tire'nin Cambazlı Köyü'nde yetiştirilmektedir. Tire'de  elde edilen karadut yılda ortalama 100 ton civarındadır. Şifalı bir meyve olan karaduttan; şurup, reçel ve karadut ekşisi yapılmaktadır. Karadut şurubunun; tabii antibiyotik özelliği olduğu, dil üstündeki yaralarda ve cilt hastalıklarının ilacı olarak hücre yenileyici etkisinden faydalanılarak tedavi amaçlı kullanıldığı bilinmektedir.

Karadut: halk hekimliğinde yer alan mellit yapımında  da kullanılmaktadır. Mellit, başta soğuk algınlığı olmak üzere, bir çok hastalığın tedavisinde kullanılmaktadır. Bunların yanı sıra Karadut; reçel ve pekmez olarak da tüketilmektedir.  Besin değeri yüksek, sindirimi kolay dut reçeli ide ve bağırsak hastalıklarında son derece etkili bir tedavi edici özelliğe sahip olduğu bilinmektedir. Hatta Tire'liler tarafından karadut'un kansere karşı da  etkili olduğu söylenmektedir.

İncir: Tire'nin merkeze en uzak köylerinden biri olan Başköy'de yetiştirilen incirlerin dünyanın en kaliteli incirleri olduğu bilinmektedir. Tire incirleri vitamin ve mineral bakımından oldukça zengin bir gıdadır. Yüksek oranda kalsiyum ve demir içerdiğinden kansızlık ve kemik hastalıklarının tedavisinde kullanılabilmektedir.

Ayrıca kuru incir de çok değerli bir besin kaynağı olup bağırsaklardan toksik maddelerin atılması kandaki kollestrol seviyesinin düşürülmesi gibi tedavilerde tavsiye edilmektedir.

Kestane: Kestanenin, antik çağda kutsal sayıldığı için saraylarda verilen büyük şölenlerin değişmez lezzeti olduğu biliniyor.

Tire dağlarında yetiştirilen kestaneler besin ve ürün kalitesi nedeniyle özellikle Bursa'daki kestane şekeri imalatçıları tarafından yoğun olarak tercih edilmektedir. Tire'de sadece Cambazlı Köyü’nden elde edilen yıllık kestane miktarı 250 tonu bulmaktadır. Kestanedeki besin değerlerinin özellikle kış şartlarında yorgunluğu giderici bir etkisi bulunmaktadır.

Ceviz: Tire dağlarında üretilen cevizlerin kabuk ve yapraklarının tıpta kullanıldığı bilinmektedir. Serin ve sulak yerlerde yetişen ceviz ağaçlarından Tire dağlarında oldukça kaliteli ve bol ürünler alınabilmektedir. Cevizin kansızlığı gidererek, temizlediği, deri çatlamalarına karşı deriyi beslediği, raşitizm hastalıklarında tedavi edici özelliğinden faydalanıldığı ayrıca verem ve şeker hastalıklarında tavsiye edildiği bilinmektedir.

 HAYVANCILIK

Tire'deki hayvancılık işletmelerinin çoğunluğu ova arazileri bulunan köyler ve merkez ilçe ovalarında bulunmaktadır. Türkiye'nin en büyük süt toplama kooperatifinin de faaliyette olduğu Tire'de süt sığırcılığının bugünkü durumu oldukça gelişmiştir.

Son yıllarda Tire'deki süt sığır işletmeleri yapısal açıdan değerlendirildiğinde aile işletmeciliğinden ticari işletmeciliğe doğru değişim içerisine girdiği gözlenmektedir. Bu bağlamda Tire'de 100 baş ve üzeri süt sığırı yetiştiren yaklaşık 20 işletme bulunmaktadır.

Tire'de süt hayvancılığına paralel olarak 7.711 hektar çayır ve mera alanı mevcuttur. Bu yönüyle de Tire toprakları büyük ve küçükbaş hayvancılığın verimli bir şekilde yapılmasına ortam sağlamaktadır.

Tire'de günlük ortalama 250 tonu bulmaktadır. Bu üretimin bir kısmı yerel mandıralar tarafından işlenerek peynir, tereyağı, yoğurt, ve ayran olarak tüketime sunulmaktadır.  Üretilen sütün önemli bir kısmı Türkiye’nin en büyük süt kooperatifi olan Tire Süt Kooperatifince toplanarak Türkiye'nin önde gelen süt ürünleri üreten firmalarına pazarlanıyor.

Tire Süt Kooperatifi 1800 ortağı ve günlük 140 ton süt toplama kapasitesi ile Tire hayvancılığının lokomotif gücü olarak dikkatleri çekmektedir. Tire Süt Kooperatifi’nin Tire'deki süt hayvancılığına modernleşme yönünde yaptığı katkılar da Türkiye standartları açısından oldukça önemlidir.

Tire'deki süt ürünleri imalatı yapan  firmalar yılda  yaklaşık 600 ton beyaz peynir, 350 ton tulum peyniri, 40 ton lor peyniri ve 60 ton tereyağı üretmektedirler.

Ayrıca Tire’de yapılan  hayvancılık kapsamında yetiştirilen büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar et ürünleri sektöründe Türkiye'nin önde gelen firmalarınca pazarlanmaktadır.

 

 turkyo-Nikon1 V1 Black

 

Nikon1 V1 Black 10mm.& 10m-30mm Lens Kit

 

 

 

Leave a Reply